هر چه دايره سود و زيان گسترش يابد ، به تبع آن دائره حلال و حرام نيز ، براى مخلوقات با توجه به ابعاد وجودى هر يك ، گسترش مىيابد ، و انسان كه ابعاد وجودىاش گسترده‌ترين است ، مراعات سود و زيانش نيز ، به مقتضاى حكمت ، بايد متناسب با ابعاد وجودىاش باشد ، براى مثال : انسان چون جسم مادى دارد ، طبيعى است كه برخى اشياء براى جسم او زيانبار و برخى مفيدند ، و خداوند هم بدين سبب ، هر چه را براى جسم او مفيد بوده مانند : خوردن پاكيزه‌ها ، براى انسان حلال فرموده ، و هر چه را كه بر جسم او زيان مىزند ، مانند : خوردن پليدىها حرام كرده است . امثال اين احكام براى شخص انسان احكام فردى است در هر جا كه باشد ، در غارهاى كوهستان يا در بيشه‌زار دشتستان ، در جوامع انسانى و يا در ستارگان و كرات ديگر . امّا چون خداى متعال كمال زندگى انسان را در زندگى اجتماعى قرار داده چيزهاى ديگرى مانند : دادوستد و تجارت را نيز ، كه سود اجتماعى دارند ، براى انسان حلال فرموده ، و امورى را كه به جامعه زيان مىرساند ، مانند : ربا و قمار ، حرام كرده است . و چون داراى " نفس انسانى " است - و تهذيب نفس از ضروريات زندگى است - حج را كه در آن تهذيب نفس و مشاهده منافع ديگر است ، بر او واجب كرده ، و هر چه را كه بر جامعه ضرر بزند حرام فرموده ، و انسان را به آنچه سود جامعه در آن است ارشاد نموده ، و در سوره حجرات فرموده : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ . . . * يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى أَنْ يَكُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى أَنْ يَكُنَّ خَيْراً مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ * يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ * مؤمنان برادر يكديگرند ، پس ميان دو برادر خود را اصلاح كنيد . . . اى كسانى